روزنامه کارون روزنامه کارون رسانهای باسابقه در ایران است که با تمرکز بر بازتاب رویدادهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و شهری، تلاش میکند صدای مردم و مسائل روز منطقه را بهصورت دقیق، مسئولانه و قابل اعتماد منتشر کند. این روزنامه با نگاهی حرفهای به خبررسانی، بستری برای آگاهیبخشی، گفتوگو و پیگیری دغدغههای عمومی فراهم میسازد.
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
گروه اقتصادي: .يارانه و کالابرگ شايد در برابر هزينههاي امروز عدد بزرگي نباشند، اما اقتصاد خانوار آنقدر شکننده شده که همين تاريخهاي واريز هم آنطور که خودشان ميگويند وارد تقويم خريد ماهيانهشان شده است.
اگرچه يارانه نقدي و کالابرگ، بهتنهايي اعداد بزرگي در برابر هزينههاي امروز خانوار نيستند، اما اقتصاد طبقه متوسط و کمدرآمد آنقدر متزلزل شده که همين تاريخهاي واريز هم وارد تقويم زندگي خانوادهها شده است. حالا براي بخشي از خانوارها، 15، 20 و 25 هر ماه فقط تاريخي روي تقويم نيست؛ روزهايي است که خريد مرغ، تخممرغ، برنج، روغن و لبنيات تا رسيدن آن عقب ميافتد.در بعضي خانهها، خريد ماهانه ديگر از اول ماه شروع نميشود؛ از روزي شروع ميشود که پيامک شارژ کالابرگ ميآيد. يک خانواده چهارنفره تا قبل از شارژ، خريد را به برخي چيزهاي مورد نياز محدود ميکند و خريد اصلي را نگه ميدارد براي همان روزي که اعتبار کالابرگ روي کارت سرپرست خانوار مينشيند. در خانوادههاي پرجمعيتتر، اين انتظار پررنگتر است؛ چون اعتبار يکميليوني براي هر نفر، وقتي در پنج يا شش نفر ضرب ميشود، ناگهان به بخش بيشتري از بودجه خوراک ماه تبديل ميشود.
وقتي خريد خانه به کالابرگ گره ميخورد
يک مادر سرپرست خانوار ميگويد اول ماه ديگر خريد کامل نميکند؛ چند قلم ضروري ميخرد تا زمان شارژ برسد و بعد يکباره سراغ مرغ، تخممرغ، برنج و روغن ميرود. پدر يک خانواده کارگري هم ميگويد حقوق که ميآيد، اول اجاره و قسط و بدهيها کم ميشود؛ بخشي از مايحتاج خانه را هم ميخرد و بخش ديگري از خورد و خوراک ماهيانه را به يارانه و کالابرگ گره ميزند. در روايتها يک فروشنده مواد غذايي هم روز شارژ کالابرگ را، روز خريدهاي سنگينتر ميداند؛ مشترياني که چند روز قبل قيمت پرسيدهاند، همان روز برميگردند و سبدشان را با کالاهاي اساسي پر ميکنند.در روزهاي گذشته گمانههايي درباره حذف برخي دهکها يا تغيير مبلغ کالابرگ مطرح شد، اما کالابرگ تير 1405 فعلاً بدون حذف دهکها و با همان اعتبار يک ميليون تومان براي هر نفر اجرا شد. بر اساس همين گزارش، زمان شارژ اعتبار بر پايه رقم پاياني کد ملي سرپرست خانوار در سه نوبت اعلام شده است: 15 تير براي کدهاي ملي منتهي به 0، 1 و 2. تاريخ 20 تير براي کدهاي 3، 4، 5 و 6؛ و تاريخ 25 تير براي کدهاي 7، 8 و 9.همين زمانبندي نشان ميدهد که کالابرگ فقط يک پرداخت حمايتي نيست؛ بلکه به يک موعد خريد تبديل شده است.
چند ميليون نفر منتظر يارانهاند؟
براي فهم ابعاد اين وابستگي، بايد تعداد يارانهبگيران و افرادي که کالابرگ دريافت ميکنند را هم ديد. به گزارش سازمان هدفمندسازي يارانهها، در خرداد 1405، تعداد افراد قرارگرفته در دهکهاي اول تا سوم 28 ميليون و 168 هزار و 919 نفر بوده است. يارانه نقدي اين گروه هر ماه روز 25 واريز ميشود و مبلغ آن براي هر نفر 400 هزار تومان است.
دهکهاي چهارم تا نهم نيز در خرداد 1405 شامل 45 ميليون و 175 هزار و 61 نفر بودهاند و يارانه نقدي آنها با مبلغ 300 هزار تومان براي هر نفر واريز شده است. يعني در مجموع، فقط در قالب يارانه نقدي، بيش از 73 ميليون نفر در کشور در يکي از دو گروه دريافتکننده قرار داشتهاند.اين عددها نشان ميدهد که يارانه و کالابرگ ديگر فقط مسأله گروههاي بسيار کمدرآمد نيست. وقتي دهکهاي مياني هم درگير اين پرداختها هستند، يعني فشار هزينهها از طبقات پايين عبور کرده و به بخشهاي وسيعتري از جامعه رسيده است. طبقهاي که شايد هنوز عنوان «متوسط» را با خود حمل کند، اما در عمل بخشي از خريد خوراکياش را با تاريخ واريز تنظيم ميکند.
خانوارها واقعاً منتظر شارژ ميمانند؟
انتظار براي کالابرگ فقط يک برداشت روايي نيست؛ خود شيوه پرداخت هم اين انتظار را توليد ميکند. وقتي اعتبار کالابرگ نه يکجا، بلکه در سه نوبت و بر اساس رقم پاياني کد ملي سرپرست خانوار شارژ ميشود، بخشي از خانوارها عملاً بايد چند روز بيشتر براي خريد با اعتبار خود صبر کنند.ابعاد اين انتظار وقتي روشنتر ميشود که آن را کنار جمعيت يارانهبگيران بگذاريم. نشانه ديگر انتظار، خود سازوکار استعلام موجودي است. براي کالابرگ فقط تاريخ واريز اعلام نميشود؛ چند مسير رسمي و عمومي براي پيگيري مانده اعتبار هم تعريف شده است.در سوي ديگر، شبکه فروشگاهي کالابرگ هم نشان ميدهد که اين طرح وارد جريان واقعي خريد شده است. مديرعامل شرکت مجري طرح کالابرگ الکترونيکي پيش از اين اعلام کرده بود که 268 هزار فروشگاه در سراسر کشور بهعنوان پذيرنده کالابرگ فعاليت دارند و مشمولان ميتوانند از همين فروشگاهها کالاهاي اساسي بخرند. وقتي دهها ميليون نفر مشمول دريافت اعتبارند و صدها هزار فروشگاه امکان پذيرش آن را دارند، طبيعي است که روز شارژ فقط براي خانوار مهم نباشد؛ براي فروشنده محلي هم به روزي قابل پيشبيني در فروش کالاهاي اساسي تبديل شود.
فروشگاهها هم با روز شارژ تنظيم ميشوند
اين وابستگي فقط در خانهها نيست؛ فروشگاههاي محلي هم روزهاي شارژ را ميشناسند. در روزهاي نزديک به واريز يارانه و کالابرگ، مراجعه براي کالاهاي اساسي بيشتر ميشود. فروشندهاي در يک سوپرمارکت محلي ميگويد بعضي مشتريها قبل از شارژ فقط قيمت ميپرسند يا خريدشان را محدود ميکنند، اما بعد از شارژ با فهرست مشخص برميگردند: مرغ، تخممرغ، روغن، برنج، ماکاروني، پنير و شير.در مغازههاي کوچکتر، اين تغيير حتي در فروش روزانه هم ديده ميشود. يک فروشنده ميگويد روزهاي عادي، مشتري بيشتر خريد خرد دارد؛ اما بعد از واريز، خريدها «سبدي» ميشود. يعني مشتري به جاي يک يا دو قلم، چند کالاي اصلي را با هم ميبرد. اين رفتار نشان ميدهد کالابرگ فقط قدرت خريد خانوار را تغيير نميدهد؛ ريتم فروش مغازهها را هم عوض ميکند.
وقتي تورم خوراکي از جيب خانوار جلوتر ميدود
اهميت کالابرگ وقتي بيشتر ميشود که آن را کنار تورم خوراکيها بگذاريم. طبق دادههاي رسمي مرکز آمار ايران، تورم ماهانه خانوارهاي کشور در خرداد 1405 برابر 5.9 درصد بوده، اما تورم ماهانه گروه «خوراکيها، آشاميدنيها و دخانيات» به 6.8 درصد رسيده است. همچنين تورم نقطهبهنقطه خرداد 1405 معادل 88.6 درصد اعلام شده؛ يعني خانوارها براي خريد يک مجموعه کالا و خدمات مشابه، نسبت به خرداد سال قبل به طور ميانگين 88.6 درصد بيشتر هزينه کردهاند.در چنين شرايطي، براي بسياري از خانوادهها، کالابرگ ديگر کمک اضافه نيست؛ بخشي از برنامهريزي ماهانه است. خانوار ميداند چه روزي حقوق ميگيرد، چه روزي قسط ميدهد، چه روزي اجاره بايد پرداخت شود و چه روزي يارانه يا کالابرگ ميرسد. به همين دليل، اقتصاد خانه به يک تقويم فشرده تبديل شده است؛ تقويمي که در آن هر پرداخت، جاي يک خريد عقبافتاده را پر ميکند.
از سياست حمايتي تا تقويم معيشتي
کالابرگ در ظاهر يک سياست حمايتي براي تأمين کالاهاي اساسي است، اما در زندگي روزمره بخشي از خانوارها به چيزي فراتر تبديل شده است: يک موعد معيشتي. روز شارژ، براي بعضي خانوادهها روز خريد مرغ و تخممرغ است؛ براي بعضي ديگر روز تسويه حساب با بقالي محل؛ براي گروهي هم روزي است که ميتوانند بعد از چند روز خريد حداقلي، دوباره سبد خانه را کمي شارژ کنند.مسأله اصلي اين نيست که يک ميليون تومان کالابرگ عدد بزرگي است يا نه؛ اتفاقاً در برابر قيمت امروز خوراکيها اصلا عدد بزرگي نيست. مسأله اين است که فشار اقتصادي آنقدر زياد شده که همين عدد نهچندان بزرگ هم وارد محاسبات روزانه خانوار شده است. وقتي خانوادهاي خريدش را با پيامک شارژ تنظيم ميکند و فروشندهاي فروشش را با روز واريز ميسنجد، يعني کالابرگ از سطح يک سياست اداري عبور کرده و به بخشي از زندگي حقيقي مردم تبديل شده است.
